Beriggie #14: Een bibliotheek van allemaal

De Nationale Bibliotheek in Kaapstad, het equivalent van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, heeft nieuwe publieke computers, 16 stuks, met gratis internet. Op weg naar mijn bureau bij Bijzondere Collecties loop ik ‘s ochtends altijd langs een rij wachtenden voor de computers. Het valt me op dat er nooit een blanke tussen staat. In mijn statige leeszaal met hoge boekenkasten en rijen oude drukken zie ik daarentegen amper niet-blanken.

Maar laatst kwam er een oudere, zwarte man (Xhosa) de leeszaal op. Licht voorovergebogen liep hij de ruimte rond, ruggen bekijkend, en wendde zich toen tot de bibliothecaresse: ‘Waar is ónze erfenis?’

Hij sprak in het Engels, zijn tweede taal. De bibliothecaresse (blank), schroomvallig haar gewicht verplaatsend op haar bureaustoel: ‘De inheemse culturen van Zuid-Afrika hadden geen schrift. De bibliotheek richt zich primair op geschreven cultuur. Het spijt me.’ Er viel een stilte die vooral ik ongemakkelijk leek te vinden; de man sjokte simpelweg de leeszaal uit, terug de computerzaal in, en de bibliothecaresse typte alweer druk verder op haar computer.

Ze werkt namelijk aan een feestcatalogus voor een tentoonstelling met topstukken. De Nationale Bibliotheek bestaat in 2018 tweehonderd jaar en is daarmee de oudste van het land. De man van zonet had een vraag gesteld die de bibliothecaresse al maanden bezighoudt, en waarover ze met mij weleens van gedachten wisselt: wat moet er in de catalogus en op display, zonder iemand te benadelen?

In Nederland, en elders in de westerse wereld, zouden er met bladgoud verluchte middeleeuwse handschriften pronken, naast vroege drukken van canonieke teksten van de westerse cultuurgeschiedenis. Maar een eurocentrisch perspectief kan in Zuid-Afrika niet (meer). Verwijten van kolonialisme, ‘white priviliges’ en ‘the black struggle’ zouden de gemoederen maanden bezighouden, zoals na de taaldebatten op de universiteiten de afgelopen tijd. En sowieso was de Kaap een landbouwkolonie, die pas tegen 1800 zijn eigen drukpers kreeg. Eigenlijk alle culturele infrastructuur is van na die tijd.

Dus wat moet de bibliothecaresse kiezen? De oorspronkelijke bewoners schreven niet. Sterker nog, een Europese (!) taalkundige stelde pas in de 19e eeuw de eerste inheemse verhalen op papier, toen hun stammen al bij bosjes tegelijk uitstierven. Met als gevolg dat een zwarte man nu een nationaal instituut binnenloopt om te horen dat zijn cultuur er geen plaats anders dan in een verwesterste vorm in heeft. Ook niet echt iets voor een feestcatalogus.

De bibliothecaresse heeft daarom besloten het perspectief te verschuiven naar Afrika ten zuiden van de Sahara. Binnen die context heeft Zuid-Afrika een unieke positie, als historisch kruispunt van oost en west, waar christendom en islam al eeuwenlang gebroederlijk naast elkaar bestaan: de oudste Hebreeuwse bijbel en het oudste Arabische document uit dat enorme gebied liggen bijvoorbeeld allebei in Kaapstad. Internationaal stipt dat een actualiteit van jewelste aan, en tegelijkertijd voorkomt die focus lokale gevoeligheden. De titel van de tentoonstelling, ‘Treasure House of Knowledge’, is na lang overleg gekozen vanwege dat laatste.

Dat neemt niet weg dat de positie van een bibliotheek in een 85% niet-blank land moeilijk blijft. De inheemse cultuur heeft simpelweg geen ingebakken lees- en schrijftraditie, terwijl die van Europa duizenden jaren teruggaat. In een land met zulke verschillen tussen bevolkingsgroepen blijft het een beetje ‘living apart together’. De bibliothecaresse wil dat niet uit de weg gaan. Onlangs stuurde ze een persbericht uit, waarin staat dat in het jubileumjaar gehoopt wordt op vele bezoekers, die ‘de demografie van het land weerspiegelen’.

Het is nog even afwachten welke topstukken er precies uitgestald zullen liggen, en wie ze komt bekijken. Er zal in elk geval ook een middeleeuws handschrift met prachtige miniaturen prijken. En ernaast het gratis internet.

________________________

Armada-redacteur Tycho Maas verblijft voor promotieonderzoek aan de Universiteit van Stellenbosch, Zuid-Afrika. Regelmatig schrijft hij over ervaringen, achtergronden en actualiteiten rond taal, literatuur en cultuur in het land met elf officiële talen.

Afbeelding: leeszaal van de National Library of South Africa, Pretoria Campus. http://www.nlsa.ac.za.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s