Beriggie #2: Afrikaans en niet blank

Armada-redacteur Tycho Maas verblijft voor promotieonderzoek aan de Universiteit van Stellenbosch, Zuid-Afrika. Twee- à driewekelijks schrijft hij over ervaringen, achtergronden en actualiteiten rond taal, literatuur en cultuur in het land met elf officiële talen. Beriggie uit Zuid-Afrika #2: Afrikaans en niet blank.

Afrikaans en niet blank

Om een wijdverbreid misverstand de wereld uit te helpen: het Zuid-Afrikaans is niet de nationale taal van Zuid-Afrika. Sterker nog, het is geen taal. Het Afrikaans daarentegen heeft ongeveer zeven miljoen moedertaalsprekers onder vijftig miljoen Zuid-Afrikanen. Het is de derde taal van het land, na de inheemse talen Zulu en Xhosa. Engels is overigens de vierde taal, en de andere zeven officiële talen behoren alle tot de inheemse Bantu-taalfamilie.

Anders dan het Apartheidsverleden wellicht doet vermoeden, zijn niet alle moedersprekers van het Afrikaans blank, integendeel, slechts 40 procent is dat. Van de overige 60 procent is het overgrote deel kleurling, en hun aandeel groeit.

Je hoort vaak dat kleurlingen (bruinmense) het moeilijker hebben dan zwarten; tijdens de Apartheid waren zij te zwart om wit te worden bevonden, en later voelden velen zich te wit om met de zwarten verbonden te zijn. Poëzie van kleurlingdichters toont hoe zij zoeken naar hun identiteit in een door het verleden gekleurde taal.

Ronelda Kamfer
Ronelda Kamfer

Kamfer zoekt met haar gedichten naar een plaats in de samenleving. Dat is geen onverdeeld genoegen: ‘Noudat ek Afrikaans praat/ […] soek die verlede my nog steeds in die reën’. Het voornemen om een nieuw mens te zijn is moeilijk te verwezenlijken: ‘vandag is alles wat mooi is, lelik/ en alles wat lelik is, ek.’ (‘Bipolarhoney’). De ´ik´ is een ontworteld ´ik´ in de nieuwe post-Apartheidwereld van ‘haat en onthou’. (‘Daar is sekere dinge’). Tegelijkertijd nuanceert de bundel ook de tragische ondertoon die hij oproept: in het openingsgedicht staat ‘êrens diep binne my/ weet ek waar ek staan’, en het slotvers van het slotgedicht luidt ‘ek staan nog steeds’.

Net zoals veel andere kleurlingen gebruikt de dichter Loit Sôls (1957) een mengeling van ´Ingels´ (Engels) en Afrikaans (die hij Mingels noemt) om uit te drukken dat hij wellicht niks van dit alles precies is:

Ek laik Ingels
ma’ ek prefer Mingels.
Afrikaans oek
ma’ my tong soek:
sy roots het anne soot stingels.

De schoonmaakster in het huis waar ik woon is een kleurling van rond de zestig en spreekt trots Afrikaans. Haar kinderen en kleinkinderen die zij soms meeneemt trouwens ook. Het maakt (groot)moeder Katie niet uit dat hun Afrikaans heel anders klinkt dan dat van blanken, of dat haar oudste zoon (30) een straattaal Kaaps-Afrikaans gebruikt dat doorspekt is met Engels. Volgens Katie zijn we één land en is Afrikaans van iedereen.

Door de bank genomen zit het Afrikaans in de lift. Een groeiend aantal moedertaalsprekers en boekpublicaties in het Afrikaans toont dat het een gevierde taal is die welzeker juist door haar complexe verleden een baken van identiteit en houvast is in een geschakeerd Zuid-Afrikaans heden.

Iets om naar uit te kijken is het Festival voor het Afrikaans, van 8 tot en met 10 april 2016 in Amsterdam. Afrikaanse literatuur, muziek, theater en film wordt dan voor de derde keer naar Nederland gehaald. Zwart, wit en bruin vieren samen het heden en proosten op de toekomst. In 2013 was Ronelda Kamfer erbij (www.festivalvoorhetafrikaans.nl). Niet te missen.

___________________________________________________

Noudat slapende honde

Ronelda Kamfer, Noudat slapende honde. Kwele Boeke, Kaapstad 2008. Nu de slapende honden, vertaling Alfred Schaffer. Uitgeverij Podium, Amsterdam 2010.

Ronelda Kamfer, Grond/Santekraam. Kwele Boeke, Kaapstad 2011. Santenkraam, vertaling Alfred Schaffer. Uitgeverij Podium, Amsterdam 2012.

(Klik op de titels om deze boeken rechtstreeks te bestellen bij Athenaeum.)

My straat en anne praat poems

Loit Sôls, My straat en anne praat-poems. Kwele Boeke, Kaapstad 1998.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s